Phòng tai biến do tăng huyết áp

Có người đang ăn cơm thì bị rơi đũa, tay bị bại và đến chiều thì liệt hẳn. Vị giáo sư nọ đang phẫu thuật bị rơi dao mổ và đột ngột tai biến mạch máu não. Một bác nông dân sau  bữa rượu thịt chó từ chiều hôm trước đã bị bán thân bất toại vào sáng hôm sau. Khi gặp trường hợp đột quỵ như vậy, dư luận thường cho là do cơn tăng huyết áp. Ở vào giai đoạn giao mùa lượng bệnh nhân bị tai biến mạch máu não có xu hướng tăng đột biến.


Bệnh nhân bị liệt nửa người thường được đưa vào khoa cấp cứu, qua giai đoạn nguy cấp thì nằm rải rác tại các khoa như: tim mạch, thần kinh, lão khoa, Đông y, phục hồi chức năng... Thống kê tại các  bệnh viện cho thấy trong 10 ca tai biến mạch máu não qua chụp cắt lớp vi tính thì  chỉ có khoảng 2 đến 3 ca bị xuất huyết não do cơn tăng huyết áp, còn lại do nhồi máu não xảy ra trên những người có tiền sử huyết áp trung bình và thấp. Thực tế cho thấy nhiều bệnh nhân có thể tăng huyết áp (khoảng 200/110mmHg) lại không bị vỡ mạch máu não, trong khi có người bị tai biến khi huyết áp mới chỉ 150/90mmHg.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) qua thực tiễn tổng kết vấn đề huyết áp ở cộng đồng đã đơn giản hóa phân loại huyết áp theo hai giai đoạn: ở giai đoạn 1 huyết áp tâm thu dao động từ 140-159mmHg; huyết áp tâm trương dao động từ 90-99mmHg. Bệnh nhân thuộc tăng huyết áp giai đoạn 2 khi huyết áp tâm thu lớn hơn hoặc bằng 160mmHg và huyết áp tâm trương lớn hơn hoặc bằng 100mmHg. Phân loại này cũng nhắc nhở mọi người có nguy cơ hay gọi là tiền tăng huyết áp khi huyết áp tâm thu từ 120-139mmHg và huyết áp tâm  trương từ 80-89mmHg. Điều tra sự hiểu biết của người cao tuổi tại cộng đồng cho thấy đa số không có thói quen kiểm tra sức khỏe định kỳ, nhiều người không biết trị số huyết áp của mình. Nhiều bệnh nhân đến phòng khám với mục đích kiểm tra huyết áp và họ đinh ninh số huyết áp của mình là bất biến. Thực ra huyết áp của mỗi người dao động trong suốt 24 giờ. Tăng huyết áp thường không có triệu chứng. Vì vậy nó được mệnh danh là “kẻ giết người thầm lặng”. Nói cách khác, bệnh này có thể diễn tiến âm thầm, không triệu chứng cho đến khi xuất hiện biến chứng chết người. Thật vậy, tăng huyết áp không phức tạp có thể tồn tại lặng lẽ nhiều năm, thậm chí hàng chục năm. Điều này xảy ra khi không có triệu chứng và chỉ được phát hiện qua tầm soát huyết áp định kỳ.

Có trường hợp đến bác sĩ khám  vì đã có tổn thương các cơ quan. Người đến phòng cấp cứu vì khó thở (do suy tim); người thì bại nửa người (do tai biến mạch máu não); người khác thấy phù và  buồn nôn (do suy thận); mờ mắt (do tổn thương võng mạc). Sự thiếu hiểu biết về huyết áp của người dân trong cộng đồng dẫn tới tình trạng bệnh nặng và khó chữa khi phải nhập viện. Khi ra viện bệnh nhân thường chỉ điều trị theo đơn trong giai đoạn ngắn hoặc khi khó chịu lại dùng đơn cũ. Họ không hề biết các bác sĩ phải lựa chọn trong gần chục nhóm thuốc khác nhau để tìm loại phù hợp cho từng bệnh nhân: tăng huyết áp có kèm đái tháo đường; tăng huyết áp khi đã có suy tim; tăng huyết áp có rối loạn mỡ máu; tăng huyết áp khi có tổn thương cầu thận..., rồi các tăng huyết áp liên quan đến béo phì, tăng huyết áp có tính gia đình, tăng huyết áp ở trẻ em và tăng huyết áp trên các bà mẹ có thai...

Sự phát triển của ngành dược lý đã ra đời nhiều nhóm thuốc chọn lọc tốt hơn cho bệnh tăng huyết áp, song người bệnh phải đối mặt với một thực tế: điều trị huyết áp phải suốt đời với nguồn chi phí không nhỏ. Một tin vui với người bị tăng huyết áp là hiện trong nước đã sản xuất được nhiều loại thuốc hạ huyết áp rẻ hơn thuốc ngoại nhập nhiều lần song tác dụng cũng tương đương. Người bệnh cần trở thành bác sĩ của chính bản thân, biết được tình trạng huyết áp trong ngày dưới ảnh hưởng của vi khí hậu; hiểu giai đoạn và nhóm thuốc điều trị huyết áp của mình và hơn ai hết họ cũng rõ một điều: điều trị huyết áp ngay từ sớm và liên tục là giảm thiểu chi phí hơn rất nhiều khi xảy ra biến chứng của bệnh tăng huyết áp.

Đề phòng tai biến do tăng huyết áp: Trên cơ sở thay đổi lối sống kết hợp chọn nhóm thuốc phù hợp nhằm điều hòa huyết áp và  giảm thiểu các nguy cơ tim mạch. Một nghiên cứu năm 2001 (DASH) cho thấy chỉ số huyết áp giảm đáng kể khi sử dụng chế độ ăn giảm muối natri trong khẩu phần ăn. Ngừng hút thuốc và tránh nguồn khói thuốc lá do người khác hút là một trong các biện pháp hiệu quả nhất để giảm các yếu tố nguy cơ tim mạch, đặc biệt là bệnh mạch vành. Lối sống lười vận động và ăn nhiều sẽ làm tăng cân và béo bụng. Nghiên cứu cho thấy BMI tăng từ 21 đến 26 sẽ dẫn đến nguy cơ tăng huyết áp gấp 3 lần. Tăng cường vận động thể lực và duy trì luyện tập thường xuyên giúp hạ huyết áp và giảm thiểu các bệnh tim mạch. Khi hoạt động, cơ thể bài tiết nhiều mồ hôi (góp phần giảm natri), tăng cường tuần hoàn máu, giảm độ cứng thành mạch, làm tốt tình trạng mỡ máu và điều hòa hệ thống giao cảm. 

Từ khóa bài viết:
88/5