Rối loạn tiền đình: Chớ xem nhẹ

Khi thời tiết thay đổi, sức đề kháng cơ thể kém, căng thẳng lâu ngày trong cuộc sống hoặc những người có “tiền án tiền sự” từ các bệnh khác như viêm tai, tim mạch, thoái hóa khớp cổ, phụ nữ trước “thềm” mãn kinh... thường có những cơn chóng mặt từ “thường thường bậc trung” đến dữ dội kèm nôn ói, ù tai, loạng choạng… báo hiệu một hội chứng mang tên: rối loạn tiền đình.



Biểu hiện của nhiều bệnh


Khi bị chóng mặt, đau đầu, bệnh nhân đi khám và được bác sĩ chẩn đoán “rối loạn tiền đình” (RLTĐ), thật ra, RLTĐ không phải là bệnh mà là một hội chứng, gây nên bởi các tổn thương ở hệ thần kinh, tai, tim mạch, mắt, tâm thần và một số trường hợp do thuốc.


Tiền đình là một cơ quan nằm ở tai trong của con người, có chức năng giữ thăng bằng cho cơ thể. Sở dĩ ta đi đứng, chạy nhảy không bị té ngã là do tiền đình có sự phối hợp nhịp nhàng với dây thần kinh ở các cơ, hoặc khi nhắm mắt lại cũng nhờ tiền đình mà ta biết được tư thế… Khi tiền đình bị rối loạn sẽ gây ra hiện tượng: chóng mặt khách quan (thấy đồ đạc chung quanh quay cuồng, đảo lộn…) và chóng mặt chủ quan (bị mất thăng bằng, bước đi như bập bềnh trên sóng…) đồng thời kèm theo ói mửa, hoa mắt, ù tai… với nhiều mức độ nặng nhẹ khác nhau.


BS Võ Quang Phúc, Phó Giám đốc BV Tai Mũi Họng TP.HCM, cho biết, RLTĐ là một hội chứng (tập hợp nhiều triệu chứng) như chóng mặt, ù tai, nghe kém, hoa mắt, nôn ói… do nhiều nguyên nhân, và tùy theo nguyên nhân gây ra hội chứng này mà điều trị cho đúng.


Những nguyên nhân do bệnh tai - mũi - họng gồm: viêm tai giữa mãn tính: vi khuẩn sẽ xâm nhập vào tiền đình gây ra chảy mủ tai, nhức đầu, chóng mặt…; chóng mặt theo tư thế (xảy ra khi thay đổi tư thế) thường gặp ở phụ nữ liên quan đến vấn đề nội tiết (mãn kinh), do các dịch, các dây thần kinh trong dây tiền đình bị rối loạn… Tùy theo nguyên nhân gây ra sẽ có hướng điều trị thích hợp: nếu bị viêm tai giữa thì tùy theo mức độ mà chữa bằng nội khoa hoặc phẫu thuật, còn các cơn chóng mặt theo tư thế thì dùng thuốc, hoặc luyện tập tiền đình (do bác sĩ chuyên khoa hướng dẫn) để cơ thể quen dần với các tư thế.


Ngoài ra, RLTĐ còn do các nguyên nhân từ các bệnh lý nội khoa: cao huyết áp, huyết áp thấp, tim mạch (do cung cấp không đủ ôxy lên tai trong, gây thiếu máu cục bộ) gây chóng mặt. Hoặc do dùng một số loại thuốc có độc (như Treptomycine trị lao, Quinine trị sốt rét) và một số thuốc chống co giật, an thần.


Cần khám sớm


Những bệnh nhân bị chóng mặt nên khám tổng quát, sau đó sẽ được lọc bệnh khám chuyên khoa tai-mũi-họng (bệnh nhân sẽ được đo thính lực, khám tiền đình, đo nhĩ lượng đồ, phản xạ cơ bàn đạp, điện thính giác thân não…) hoặc nội thần kinh (chụp CT, MRI…), thậm chí là tim mạch (đo điện tim ECG, siêu âm tim ECHO), mắt, hay làm các xét nghiệm tổng quát về máu (như công thức máu, đường máu), chức năng thận, gan, tuyến giáp… Đôi khi cần phải phối hợp giữa các chuyên khoa như nội thần kinh: nếu viêm dây thần kinh tiền đình (chữa những cơn chóng mặt trung ương: như thiếu máu não, nhồi máu não, rối loạn chức năng tuần hoàn não, tai biến mạch máu não, lão hóa dây thần kinh tiền đình ở người cao tuổi…) và chuyên khoa tai-mũi-họng (điều trị các RLTĐ ngoại biên như viêm tai giữa biến chứng viêm tiền đình, chóng mặt do tư thế). Ở phụ nữ còn có một bệnh thường gặp là hội chứng Ménière, gồm ba triệu chứng (chóng mặt, ù tai, điếc) với nhiều mức độ nặng nhẹ khác nhau, chủ yếu dùng thuốc để điều trị.


RLTĐ có thể xảy ra ở bất cứ lứa tuổi nào (kể cả trẻ em, đôi khi vì trẻ không biết khai bệnh nên cha mẹ không hay biết), nhưng đa phần ở tuổi trung niên trở lên. Có rất nhiều cơn chóng mặt với nhiều nguyên nhân khác nhau nên cần khám tổng quát để thầy thuốc có thể phân bệnh và đưa đến chuyên khoa phù hợp để điều trị tận gốc. Khi các cơn chóng mặt xảy ra ở nhà thì nên nằm ở phòng yên tĩnh, tránh ánh sáng nhiều, ăn nhẹ những thức ăn dễ tiêu để tránh nôn ói. Nếu thường bị chóng mặt thì tránh làm việc căng thẳng, bị stress, ngủ đủ giấc. Đối với những trường hợp nhẹ như khi ngồi đứng lên bị xây xẩm, chóng mặt (do thiếu máu não cục bộ) thì nên tự tập luyện bằng cách: khi chuyển tư thế nên đứng dậy từ từ, không bật dậy đột ngột để tiền đình thích nghi dần mà chưa cần dùng thuốc.


Ở người lớn tuổi có bệnh “thất điều”: đi đứng chậm do phối hợp kém giữa hệ thần kinh trung ương và thần kinh cơ, dễ bị té ngã, khi xuất hiện cơn chóng mặt kèm cao huyết áp, thiểu năng mạch vành… thì nên đến bệnh viện để điều trị.


Trần Hàm Dương

335/17